บทสรุปของอุดมคติ และความยั่งยืน
มาถึงเรื่องราวสุดท้ายของหนังสือเล่มนี้ นั่นคือ “ลดขยะ” ผู้เขียนเคยนึกภาพโลกไร้ขยะไว้ คุณผู้อ่านคิดว่า โลกไร้ขยะนี้จริงๆ แล้วเป็นไปได้หรือไม่ บ้างก็ว่า ไม่น่าจะเป็นไปได้ เพราะต่อให้แยกขยะอย่างไรก็ยังคงมีขยะที่ต้องถูกจัดการอยู่ดี เช่น เศษขยะชิ้นเล็กๆ ที่ไม่น่าจะนำไปรีไซเคิล ขยะพิษ ขยะติดเชื้อ เหล่านี้ก็ต้องนำไปกำจัดอยู่ดี แต่ถ้าเรามองว่าลองอยู่แบบสมัยโบราณกาลก็คงไม่มีขยะสักเท่าไหร่ แต่นั่นก็ดูจะขัดแย้งกับโลกที่พัฒนาไปอย่างไม่หยุดยั้ง อย่างน้อยวิวัฒนาการทางการแพทย์ก็นับเป็นเรื่องที่ดีที่ช่วยชีวิตมนุษยชาติ ยังไม่นับพัฒนาการด้านอื่นๆ ไล่เรียงไปตามปัจจัยสี่ได้เลย
และถ้าเราเปลี่ยนแนวคิดจากโลกไร้ขยะ ให้เป็นโลกที่มีขยะไม่มาก หรือลดปริมาณขยะ หรือลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม คงต้องมาเริ่มที่การตีความหมายคำว่า “ขยะ” เสียก่อน ขยะ หมายถึง สิ่งที่เราไม่ต้องการแล้ว ในชีวิตเรามีอะไรที่ไม่ต้องการแล้วบ้าง .. อยากให้คิดกันแบบไวๆ เสียก่อน ก็คงมีมากมายหลายอย่างเลยทีเดียว ถ้าตั้งต้นไม่ถูก อาจต้องไปเริ่มจากชีวิตประจำวันกันเลย หรือถ้าจะลองทำ “บันทึกขยะ” ก็สนุกไม่น้อย ผู้เขียนมีตัวอย่างตารางบันทึกขยะให้ดูกันสนุกๆ
พอลองไล่เรียงเขียนดู จะเกิดความประหลาดใจในความมากมายของขยะที่เกิดจากชีวิตประจำวันของเรา เช่น วันนี้กินลูกชิ้นเสียบไม้จำนวน 5 ไม้ ใส่ในถุงร้อน ราดน้ำจิ้มด้วย และถุงร้อนนั้นใส่ในถุงพลาสติกอีกที สรุปมื้ออาหารว่างนั้นเกิดขยะขึ้น 7 ชิ้น สำหรับบุคคลคนเดียว และแถมถุงร้อนกับไม้อาจจะมีระดับความยากในการคัดแยกถึงระดับ 5 เพราะต้องเอาไปล้างเสียก่อน ส่วนไม้ถ้าจะคาดหวังว่าจะไปทำเชื้อเพลิงได้อาจต้องล้างตากแห้ง แต่ในความเป็นจริงคงไม่ทำกันอย่างนั้น บางส่วนอาจไม่ทราบด้วยซ้ำว่าจะคัดแยกไว้ที่ไหนส่งที่ไหนแล้วทำอย่างไรดี
บันทึกขยะเป็นข้อดีของการสังเกตพฤติกรรมของตัวเอง ช่วงที่ผู้เขียนเริ่มทำกิจกรรมรณรงค์ ผู้เขียนก็นั่งคิดว่าเอ๊ะเราในฐานะคนที่จะไปพูดไปบอกต่อให้ใครๆ มาช่วยกันคัดแยกขยะ เราจะทำอย่างไรดีที่จะรู้ได้ว่า อุปสรรคที่เกิดจากการแยกขยะเป็นอย่างไร และเรามีวิธีการชนะอุปสรรคเหล่านั้นมาอย่างไร
ผู้เขียนจึงได้เริ่มทำบันทึกขยะขึ้นมา จริงๆ กิจกรรมนี้ก็เป็นกิจกรรมที่ใช้กันอย่างแพร่หลาย เพราะเป็นกิจกรรมสังเกตพฤติกรรม การสังเกตเป็นทักษะเบื้องต้นที่มนุษย์พึงมี และการฝึกสังเกตที่ง่ายที่สุดคือ สังเกตตัวเอง นั่นเป็นจุดแรกที่ผู้เขียนลองทำบันทึกขยะขึ้นมา แล้วพัฒนาให้เป็นฉบับที่ลงลึกลงไปอีกนิดให้มีระดับความยากง่าย ซึ่งผู้เขียนพบกับเรื่องน่าประหลาดใจว่าในวันแรกที่ใส่ความยากในระดับ 5 พอเดือนต่อมา ก็ลดระดับจาก 5 มาเป็น 1 หรือ 0 คือ ไม่ยากเลย นั่นเป็นเพราะว่าเราคุ้นชินกับพฤติกรรมนั้นเหมือนเป็นระบบอัตโนมัติไปแล้ว คือ สมองสั่งว่า เมื่อดื่มเครื่องดื่มจากกล่องยูเอชทีแล้วให้พับเก็บไว้ เมื่อกลับถึงบ้านและล้างจาน ก็คลี่ออกมาตัดล้างไว้จะได้เก็บได้นานขึ้นหน่อย หรือ เมื่อซื้อของมาแล้วถุงพลาสติกนี้ก็พับเก็บอย่างเรียบร้อย ไม่ขยำๆ ให้เป็นขยะไป อ้อแล้วทันทีที่เก็บ เราก็ขีดออกจากรายการขยะ เพราะมันยังไม่ใช่ขยะ พอต่อๆ มาอาจพบว่าถุงพลาสติกหายไปแล้ว เพราะเราท้าทายตัวเองว่าลดขยะวันละชิ้นได้ไหม และเราดูว่าใช้ถุงผ้าแทนก็ได้ ก็เลือกใช้ถุงผ้าไป
นอกจากจะลดระดับความยากแล้ว เมื่อเวลาผ่านไปคุณผู้อ่านจะพบว่าจำนวนขยะจะน้อยลงเรื่อยๆ ไม่ใช่น้อยจากความขี้เกียจจดบันทึก แต่น้อยลงเพราะเราเริ่มเห็นพฤติกรรมตัวเอง เห็นช่องว่างเล็กๆ ที่เราไม่ค่อยได้สังเกต และอุดช่องว่างเหล่านั้นโดยปรับพฤติกรรมบางอย่าง นี่เป็นหนึ่งในวิธีการสร้างจิตสำนึกที่ดีต่อการดูแลสังคมและสิ่งแวดล้อม
แต่ก็ยังมีขยะบางประเภทที่เราตามปลายทางได้ยาก เช่น หลอดฟลูออเรสเซนต์ ถ่านไฟฉาย และแบตเตอรี่ อย่างน้อยเราช่วยได้ด้วยการลด ใช้ให้คุ้มค่า เลือกแบบชาร์จได้เมื่อเหมาะสม และแยกส่งจุดรับของเสียอันตราย ส่วนทิชชู่ใช้แล้วหรือผ้าปิดแผลไม่ควรใช้ซ้ำ หากเกิดจากการดูแลแผลทั่วไปในบ้าน ให้ใส่ถุง ปิดให้มิดชิด และทำตามคำแนะนำท้องถิ่น แต่ของเสียจากสถานพยาบาลหรือของที่ปนเปื้อนเชื้อในบริบทการรักษา ต้องเข้าสู่ระบบมูลฝอยติดเชื้อตามกฎ ไม่ควรเหมารวมว่าผ้าพันแผลทุกชิ้นจากทุกบ้านเป็นขยะติดเชื้อเสมอไป
ในโลกปัจจุบันเราอาจหลีกเลี่ยงการสร้างขยะได้ลำบาก แต่ก็เริ่มลดได้ไม่ยาก เพียงคัดแยกขยะในครัวเรือนหรือสำนักงาน หรือทำบันทึกขยะรายวัน ผู้เขียนเชื่อว่าการปรับพฤติกรรมเพื่อการเป็นอยู่อย่างเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมไม่ใช่เรื่องยากเกินไปนัก ส่วนตัวผู้เขียนสนับสนุนแนวคิดการใช้ชีวิตอย่างเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ซึ่งนอกจากการเดินป่าศึกษาธรรมชาติ ดูนก และสังเกตร่องรอยสัตว์ป่าแล้ว ยังมีสารพัดวิธีที่เริ่มได้จากเรื่องง่าย ๆ คือ เลือกใช้ทรัพยากรและสิ่งของอย่างรู้คุณค่า จากนั้นค่อยลองลดและคัดแยกขยะ เพียงเท่านี้เราก็เรียกได้ว่าเริ่มใช้ชีวิตอย่างเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมแล้ว
เมื่อใดที่หายใจลึก ๆ แล้วรู้สึกสดชื่น มองขึ้นไปบนท้องฟ้าแล้วฟ้าใส อบอุ่นใจ ก็เพราะเรายังเชื่อมโยงกับธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม นึกถึงช่วงโควิด-19 ระยะแรกที่ผู้คนเดินทางน้อยลง ผู้เขียนได้เห็นท้องฟ้าในกรุงเทพฯ ใสกว่าที่คุ้นเคย จึงอดคิดไม่ได้ว่าโลกน่าจะมีเวลาพักบ้าง แม้ในโลกของความจริง ธุรกิจและเศรษฐกิจทำให้การหยุดพร้อมกันทั้งเดือนแทบเป็นไปไม่ได้ แต่เราไม่จำเป็นต้องรอให้ทั้งโลกหยุดก่อนจึงจะเริ่มได้ ลองใช้แนวคิด “Connect with nature” หายใจลึก ๆ รู้สึกกับต้นไม้สักต้นในบ้าน และเริ่มดูแลสิ่งแวดล้อมจากสิ่งเล็ก ๆ ที่อยู่ในมือเรา เท่านี้ความหวังที่จะเห็นโลกน่าอยู่ขึ้นก็ไม่ไกลเกินจริง
วันนี้คุณอยากลดขยะ “แค่หนึ่งชิ้น” อะไรดี? …เริ่มตรงนั้น แล้วพรุ่งนี้ค่อยต่อยอดอีกหนึ่งก้าวนะคะ
แหล่งอ้างอิงประกอบการตรวจแก้
ตัวเลขในวงเล็บเหลี่ยม [ ] ที่เพิ่มไว้ในเนื้อหา เชื่อมกับรายการต่อไปนี้ ตรวจสอบแหล่งข้อมูลล่าสุดเมื่อ 18 สิงหาคม 2569
[1] กรมควบคุมมลพิษ. รายงานสถานการณ์มลพิษของประเทศไทย ปี 2567 (ข้อมูลขยะมูลฝอยชุมชน 27.20 ล้านตัน หรือ 74,529 ตันต่อวัน เพิ่มขึ้นจากปี 2566 ร้อยละ 0.9).
https://www.pcd.go.th/wp-content/uploads/2025/07/pcdnew-2025-07-14_07-38-21_282103.pdf
[2] United Nations Environment Programme. Guidelines for National Waste Management Strategies: Moving from Challenges to Opportunities (นิยาม upcycling ในอภิธานศัพท์).
[3] Pilkington. The Float Process.
[4] U.S. EPA. WARM: Glass (แก้วไม่เผาไหม้และดูดความร้อนในระบบเผา).
https://nepis.epa.gov/Exe/ZyPURL.cgi?Dockey=P100Y4J3.txt
[5] U.S. Geological Survey. Aluminum—The Most Abundant Metal in the Earth’s Crust.
https://pubs.usgs.gov/sir/2017/5118/elements/Aluminum/Al_txt.html
[6] U.S. Geological Survey. Mineral of the Month: Aluminum.
https://www.usgs.gov/publications/mineral-month-aluminum
[7] The Aluminum Association. Standards and Designations for Aluminum Alloys.
https://www.aluminum.org/standards
[8] World Steel Association. What is steel?
https://worldsteel.org/about-steel/what-is-steel/
[9] สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. โครงสร้างและหน้าที่ของหน่วยงาน.
https://www.fda.moph.go.th/organization/structure
[10] U.S. Energy Information Administration. Uses of hydrocarbon gas liquids (เอทิลีนและวัตถุดิบปิโตรเคมีสำหรับพลาสติก).
https://www.eia.gov/energyexplained/hydrocarbon-gas-liquids/uses-of-hydrocarbon-gas-liquids.php
[11] ASTM International. ASTM D7611/D7611M-21—Resin Identification Code.
https://store.astm.org/d7611_d7611m-21.html
[12] U.S. EPA. Frequent Questions on Recycling (รหัสเรซินไม่ได้รับรองการรับรีไซเคิลในพื้นที่).
https://www.epa.gov/recycle/frequent-questions-recycling
[13] European Bioplastics. Bioplastics: biobased and/or biodegradable.
https://www.european-bioplastics.org/bioplastics/
[14] U.S. EPA. How Do I Recycle Common Recyclables? (compostable and bio-based plastics).
https://www.epa.gov/recycle/how-do-i-recycle-common-recyclables
[15] OECD. Policies for a Carbon-Neutral Industry in the Netherlands—Pyrolysis of plastics.
[16] Tetra Pak. Wine and spirits—carton packaging.
https://www.tetrapak.com/en-us/insights/food-categories/wine-and-spirits
[17] Tetra Pak. Aseptic packages (commercial sterility of product and packaging system).
https://www.tetrapak.com/en-us/solutions/packaging/packages/aseptic-packages
[18] German Environment Agency (Umweltbundesamt). Proper waste separation to save resources and protect the environment.
[19] Ministry of the Environment, Japan. Guidelines for municipal solid-waste systems and source separation.
https://www.env.go.jp/recycle/waste/tool_gwd3r/gl-mcs/index.html
[20] Ministry of Environment, Republic of Korea. Volume-based Waste Fee System and waste management.
https://me.go.kr/eng/web/board/read.do?boardId=546330&boardMasterId=522
[21] U.S. EPA. Extended Producer Responsibility framework (ตัวอย่างกรอบ EPR และบทบาทระดับรัฐ).
[22] Government of Indonesia. รายงานความก้าวหน้าว่า ณ สิ้นปี 2023 การรั่วไหลของขยะพลาสติกลงทะเลลดลง 41.68% หรือ 256,614 ตัน เมื่อเทียบกับฐานปี 2018.
https://inp.polri.go.id/artikel/waste-leakage-to-sea-decreased-to-4168-in-2018-2023
[23] สำนักงานสถิติแห่งชาติ. สถิติสิ่งแวดล้อมของประเทศไทย พ.ศ. 2567, ตารางที่ 7.3 สถานที่กำจัดขยะมูลฝอยชุมชน พ.ศ. 2562–2566 (ที่มา: กรมควบคุมมลพิษ).
https://www.nso.go.th/public/e-book/Indicators-Environment/Environment-Indicators-2567/228-229/
[24] U.S. EPA. Landfill Gas Energy Project Data.
https://www.epa.gov/lmop/landfill-gas-energy-project-data
[25] กรมควบคุมมลพิษ. แนวทางการจัดการขยะมูลฝอยด้วยระบบเตาเผาขยะมูลฝอย.
[26] U.S. EPA. Energy Recovery from the Combustion of Municipal Solid Waste—fly ash and bottom ash.
https://www.epa.gov/smm/energy-recovery-combustion-municipal-solid-waste-msw
[27] U.S. National Highway Traffic Safety Administration. Antilock brake system (ABS).
https://www.nhtsa.gov/interpretations/22837ogm
[28] The Aluminum Association. Recycling aluminum saves nearly 95% of the energy required for new metal.
https://www.aluminum.org/casting-and-recycling
[29] Malaysia National Solid Waste Management Department. Guidelines for Source Separation of Municipal Solid Wastes.
[30] World Bank. Subnational Public Expenditure Review 2019: A Strategy for Reforming Solid Waste Management in Myanmar.
[31] World Bank. Get CLEAN and GREEN—Solid and Plastic Waste Management in Lao PDR.
https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/099100002182296296
[32] World Bank. Urban Development in Phnom Penh.
https://www.worldbank.org/en/country/cambodia/publication/urban-development-in-phnom-penh
