ก่อนจะเป็นขยะ: บทนำ

โดย พิมาภา ธิติวณิชย์

จุดประสงค์

เพื่อบอกเล่า ถ่ายทอดเรื่องราวเกี่ยวกับขยะ ในมุมที่น่ารู้ และเป็นแรงบันดาลใจให้ผู้อ่านเกิดความรู้สึกอยากมีส่วนร่วมในการลดปริมาณขยะ ใช้สิ่งต่างๆ อย่างคุ้มค่า สุดท้าย ผู้อ่านจะแยกขยะ ได้ในชีวิตประจำวัน โดยไม่ต้องยึดติดว่า ขยะที่ตนเองแยกนั้น จะไปอยู่กับโครงการใด ช่องทางใด

บทนำ

คุณผู้อ่านเคยสงสัยไหมว่า ทำไมเราถึงได้ยินได้ฟัง ได้รับทราบเรื่องราวการรณรงค์การคัดแยกขยะ ลดปริมาณขยะ แทบจะตลอดเวลาเลย ไม่ว่าจะภาวะเศรษฐกิจดีหรือแย่ เงินเฟ้อหรือเงินฝืด ท้องฟ้าแจ่มใสหรือพายุเข้า ก็ยังคงมีเรื่องของการรณรงค์คัดแยกขยะ ทั้งยังได้เห็นความพยายามของหน่วยงานต่างๆ ในการสร้างกลไกการคัดแยกขยะ เพื่อนำส่งกระบวนการรีไซเคิล (ในบางกระบวนการอาจถูกเรียกว่า อัพไซเคิล ตามศัพท์ปัจจุบัน ทั้งนี้ ผู้เขียนมองว่า การตีความในประเด็นอัพไซเคิล และรีไซเคิล ดูน่าสนุกและน่าสนใจ ดังนั้น ในหนังสือเล่มนี้จะมีบทความเกี่ยวกับคำศัพท์ ด้านการนำขยะไปเข้ากระบวนการต่างๆ บ้าง)

จากประเด็นเรื่องการรับรู้เรื่องราวการรณรงค์ แทบจะตลอดเวลานั้น ผู้เขียนเอง เคยสงสัยและคิดวิเคราะห์หาคำตอบอยู่นาน สุดท้าย คำตอบอยู่ที่ชีวิตประจำวันนั่นเอง เพราะเราผลิตขยะกันทุกคน ทุกวัน เริ่มตั้งแต่ของเสียจากร่างกายจัดประเภทเป็นขยะอินทรีย์ ย่อยสลายได้เร็ว ไปจนถึง ขยะที่ทิ้งกับมือเรานี่ล่ะ ทิ้งกันทุกวันทุกวัน (แน่ล่ะ! ถ้าไม่ทิ้ง บ้านคงจะกลายเป็นหลุมฝังกลบในไม่ช้าแน่นอน)

หนังสือเล่มนี้ก็นับเป็นผลผลิตจากข้อสงสัยและข้อสรุปดังกล่าวข้างต้น ดังนั้น เนื้อหาจะเน้น ๆ เรื่องของตัว “ขยะ” โดยไม่ได้ลงลึกเรื่อง “ต้นเหตุ” “ต้นทาง” หรือ “ทางเลือก” ทางพฤติกรรมเพื่อลดปริมาณขยะมากนัก (ในทัศนะของผู้เขียน คำว่า “ยืดอายุขยะ” ดูจะเข้ากับสถานการณ์มากกว่า) เพราะถ้าพูดถึงประเด็นเหล่านี้อย่างเต็มที่ คงต้องเล่าเรื่องราวพร้อมกรณีศึกษาเพิ่มเติมอีกหลายร้อยหน้า หนังสือเล่มนี้จึงพุ่งเป้าไปที่เรื่องของขยะ ผู้เขียนเชื่อว่าการรับรู้และการสร้างความเข้าใจเป็นเรื่องสำคัญลำดับต้น ๆ ของมนุษย์ เช่น รถติด 10 นาทีไม่ขยับ ส่วนใหญ่เราคงหงุดหงิดกัน แต่ถ้าได้รับทราบว่าข้างหน้ามีอุบัติเหตุ สัญญาณการจราจรเสีย หรือมีงานในละแวกนั้นจนรถหนาแน่นผิดปกติ เมื่อรับทราบและเข้าใจแล้ว ใจเราก็มักลดความหงุดหงิดลงได้บ้าง อาจเหลือเพียงความเซ็งนิด ๆ หรือกลายเป็นบทเรียนให้ศึกษาเส้นทางและสภาพการจราจรก่อนออกเดินทาง เป็นต้น

ก็ ไม่ต่างอะไรกับเรื่องขยะมากนัก แค่เราเข้าใจว่า แต่ละชิ้นที่กำลังจะหลุดออกจากมือเราลงไปสู่ถังขยะรวมนั้น มายังไง .. เห็นทรายในเนื้อขวดแก้วที่กำลังจะทิ้ง เห็นกระบวนการกว่าที่จะได้ขวดใบนี้มา เห็นพลังงานความร้อนที่หลอมมันขึ้นมา .. เชื่อว่า คุณผู้อ่าน จะตัดใจทิ้งลงถังขยะรวมได้ยากลง เป็นต้น

ความคาดหวังเล็ก ๆ ของผู้เขียนจากการเขียนหนังสือเล่มนี้ คือ ท่านผู้อ่านจะรู้สึกเพลิดเพลินไปกับเนื้อหาภาษาประชาชนทั่วไป (ที่สอดแทรกภาษาวิชาการบ้างเล็กน้อย) ความเพลิดเพลินนี้จะส่งผลให้ท่านผู้อ่านมีหัวใจที่เบิกบาน ใช้ชีวิตประจำวันอย่างมีความสุข หยิบจับอะไรก็เห็นไปถึงต้นทาง และใส่ใจเรื่องรอบตัว แผ่ความรู้สึกเป็นมิตรและอบอุ่นออกจากตัวเองผ่านแววตา ผ่านรอยยิ้ม เพื่อสร้างสรรค์สังคมได้ ถึงแม้เนื้อหาจะเป็นเรื่องเกี่ยวกับขยะ แต่การอ่านนอกจากจะได้รับทราบเนื้อหาแล้ว ยังช่วยเรียบเรียงความคิดและสร้างความเพลิดเพลินได้ นี่ถึงจะเรียกได้ว่า “ขยะสร้างประโยชน์” ของแท้